IN THE GARDEN OF EDEM..

 

Δέντρο Γνώσεως του Καλού και του Κακού 

Σε σχέση με το μήλο της Apple;

Η σύνδεση είναι συμβολική

Η Apple Inc. χρησιμοποιεί ως λογότυπο ένα δαγκωμένο μήλο. 

Το μήλο συχνά συνδέεται πολιτισμικά με:

Τη γνώσηΤον πειρασμόΤην ανακάλυψηΤην ανθρώπινη περιέργεια

Αν και  δεν αναφέρεται ότι ο καρπός ήταν μήλο, στη δυτική τέχνη επςκράτησε η απεικόνιση του καρπού ως μήλο 

(πιθανως λόγω της λατινικής λέξης malum που σημαίνει και «κακό» και «μήλο»).

Ο συνιδρυτής της Apple, Steve Jobs, δεν δήλωσε ποτέ επίσημα ότι το λογότυπο σχετίζεται με το βιβλικό δέντρο. 

Το δαγκωμένο μήλο επιλέχθηκε κυρίως:

Για να ξεχωρίζει από άλλα φρούτα

Ως λογοπαίγνιο με το «byte» (bite) στην πληροφορική

Ως σύμβολο γνώσης και καινοτομίας

Η σχέση είναι πολιτισμική και συμβολική:
Το βιβλικό δέντρο συνδέεται με τη γνώση — και η Apple ως εταιρεία τεχνολογίας επίσης ταυτίζεται με τη γνώση και την καινοτομία.

Δεν υπάρχει επίσημη δήλωση ότι το logo βασίζεται στο Δέντρο της Γνώσεως.

Η σύνδεση με τον Ισαάκ Νεύτων 

Το μήλο του Νεύτωνα και η Apple

Σύμφωνα με τη γνωστή ιστορία, ο Νεύτων εμπνεύστηκε τη θεωρία της βαρύτητας όταν είδε ένα μήλο να πέφτει από ένα δέντρο. 

Το γεγονός αυτό συνδέθηκε συμβολικά με:

Τη στιγμή της ανακάλυψης

Τη γέννηση μιας επιστημονικής ιδέας

Τη δύναμη της ανθρώπινης σκέψης

Το πρώτο λογότυπο της Apple

Η Apple Inc. το 1976 είχε ως πρώτο λογότυπο μια περίτεχνη εικόνα του,,,Νεύτωνα κάτω από μια μηλιά. 

Το σχέδιο δημιουργήθηκε από τον τρίτο συνιδρυτή της εταιρείας, Ronald Wayne.

Λίγο αργότερα όμως, το λογότυπο απλοποιήθηκε στο γνωστό δαγκωμένο μήλο, που σχεδιάστηκε από τον Rob Janoff.

Πώς συνδέονται όλα αυτά;

Το μήλο έγινε ένα ισχυρό σύμβολο που ενώνει:

Το Δέντρο της Γνώσεως (βιβλική γνώση) 

Το μήλο του Νεύτωνα (επιστημονική γνώση)

Την Apple (τεχνολογική γνώση και καινοτομία)

Παρότι η εταιρεία δεν δήλωσε ποτέ επίσημα ότι το logo είναι βιβλική αναφορά, 

η σύνδεση με τη γνώση

— ειδικά μέσω του Νεύτωνα — 

είναι πιο ιστορικά τεκμηριωμένη.

Το μήλο της Apple Inc. είναι δαγκωμένο για μερικούς πρακτικούς και συμβολικούς λόγους:

Για να φαίνεται ξεκάθαρα ότι είναι μήλο

Ο σχεδιαστής του λογοτύπου, Rob Janoff, έχει εξηγήσει ότι η «δαγκωνιά» μπήκε ώστε να μη μοιάζει το σχήμα με κεράσι ή άλλο φρούτο.

Η δαγκωνιά δίνει κλίμακα και αναγνωρισιμότητα.

Λογοπαίγνιο: Bite – Byte 

Πολλοί θεωρούν ότι είναι και ένα έξυπνο παιχνίδι λέξεων:

Bite (δαγκωνιά)

Byte (μονάδα πληροφορίας στην πληροφορική)

Αν και δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα ως ο βασικός λόγος, ταιριάζει πολύ με τον χώρο της τεχνολογίας.

Συμβολισμός γνώσης

Η «πρώτη δαγκωνιά» μπορεί να συμβολίζει:

Την πράξη της ανακάλυψης

Την απόκτηση γνώσης

Το θάρρος να «δοκιμάσεις» κάτι νέο

Εδώ κάποιοι βλέπουν και έμμεση σύνδεση είτε με το βιβλικό Δέντρο της Γνώσης είτε με το μήλο του Νεύτωνα — αλλά αυτό παραμένει συμβολική ερμηνεία.

Με λίγα λόγια

Η επίσημη εξήγηση είναι κυρίως

σχεδιαστική (οπτική αναγνώριση).
Οι υπόλοιποι συμβολισμοί είναι περισσότερο πολιτισμικές και φιλοσοφικές αναγνώσεις.

ΑΛΛΟ ΣΥΓΝΩΜΗΝ..ΚΙ ΑΛΛΟ ΣΥΓΧΩΡΩ..

«Συγγνώμη» και « συγχωρώ» 

κινούνται σε διαφορετική κατεύθυνση.

«Συγγνώμη»

Είναι αίτημα.

Το λέει αυτός που έφταιξε.

Δηλώνει: «Αναγνωρίζω το λάθος μου και ζητώ αποκατάσταση».

Προϋποθέτει ταπείνωση.

«Σε συγχωρώ»

Είναι προσφορά.

Το λέει αυτός που πληγώθηκε.: 

«Δεν κρατώ μέσα μου την οφειλή απέναντί σου».

Προϋποθέτει ελευθερία καρδιάς.

Η ουσιαστική διαφορά

Η «συγγνώμη» αφορά την ευθύνη.
Η «συγχώρεση» αφορά κυρίως την καρδιά.

Μπορεί:

Να πει κάποιος «συγγνώμη» και να μη λάβει συγχώρεση.

Να συγχωρήσει ακόμη κι αν δεν άκουσε ποτέ «συγγνώμη».

Στην ορθόδοξη θεολογία 

όπως τονίζεται από τον Ιωάννη  Χρυσόστομο 

η συγχώρεση 

θεωρείται εσωτερική απελευθέρωση, 

όχι απλώς κοινωνική πράξη.

ψυχολογικά ,

(σημαίνει «χωρώ τον άλλον»),  

συγχωρώ όταν ακόμη πονάω).

πνευματικά 

( σημαίνει «χωρώ μέσα μου τον άλλον»),

Η συγ-χώρεση κρύβει μέσα της τη λέξη χώρος.

Σημαίνει: κάνω χώρο στην καρδιά μου 

για εκείνον που με πλήγωσε.

Δεν σημαίνει:

ότι δικαιολογώ το κακό,

ούτε ότι ξεχνώ,ότι συμφωνώ.

Σημαίνει:
Δεν σε διώχνω από την καρδιά μου. 

Δεν σε φυλακίζω μέσα μου ως εχθρό.

Στην ορθόδοξη εμπειρία, 

η καρδιά θεωρείται τόπος κοινωνίας με τον Θεό.
Όταν κρατώ μνησικακία, η καρδιά στενεύει.
Όταν συγχωρώ, η καρδιά πλαταίνει.

Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος λέει ότι 

η ελεήμων καρδιά «καίεται υπέρ πάσης της κτίσεως». 

Δηλαδή γίνεται τόσο πλατιά που χωρά ακόμη και αυτόν που την πλήγωσε.

Και ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης μιλούσε για το 

να κρατάς τον νου σου στον Θεό και την καρδιά ανοιχτή ακόμη και προς τον εχθρό — γιατί εκεί φαίνεται αν μέσα σου κατοικεί το Πνεύμα.

Τι....δεν είναι η συγχώρεση

Πνευματικά, συγχώρεση 

δεν σημαίνει: 

συνεχίζω να επιτρέπω την αδικία,

καταργώ τα όρια,γίνομαι αφελής.

Μπορώ να βάλω όρια και ταυτόχρονα να μη μισώ.

Πρακτικά πώς «χωρώ» τον άλλον;

Σταματώ να επαναλαμβάνω μέσα μου το σενάριο της αδικίας.

Προσεύχομαι — έστω ψυχρά — 

«Κύριε, φώτισέ τον».

Παραδέχομαι ότι 

κι εγώ χρειάζομαι συγχώρεση.

Στην ουσία, συγχωρώ σημαίνει:

Δεν σε ταυτίζω για πάντα με το λάθος σου.

ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΠ ΤΗ ΣΥΓΝΩΜΗ

Καθαρά και απλά:

 «Συγγνώμη»

Τη λέει αυτός που έφταιξε.

Είναι αίτημα.

Δηλώνει: 

«Αναγνωρίζω το λάθος μου».

Έχει κέντρο την ευθύνη.

 «Σε συγχωρώ»

Το λέει αυτός που πληγώθηκε.

Είναι προσφορά.

Δηλώνει: 

«Δεν κρατώ μέσα μου το χρέος σου».

Έχει κέντρο την καρδιά.

Πνευματική διαφορά

Η «συγγνώμη» είναι κίνηση ταπείνωσης.

Η «συγχώρεση» είναι κίνηση αγάπης.

Μπορεί να υπάρξει:

συγγνώμη χωρίς αληθινή μετάνοια, συγχώρεση χωρίς να ακουστεί ποτέ συγγνώμη.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι 

η συγχώρεση ελευθερώνει πρώτα 

αυτόν που συγχωρεί.

Με μία φράση

Η συγγνώμη διορθώνει το λάθος.
Η συγχώρεση θεραπεύει την καρδιά.

ΜΗΠΩΣ ΣΥΓΝΩΜΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ 

ΠΡΟΣΧΩΡΩ ΣΤΗ ΔΙΚΗ ΣΟΥ ΓΝΩΜΗ;

 «συγγνώμη» δεν σημαίνει 

«προσχωρώ στη γνώμη σου».

Ετυμολογικά

Η λέξη προέρχεται από το συν + γνώμη.

Αρχικά σήμαινε:
να έχουμε κοινή γνώμη,
 «να καταλαβαίνω το σκεπτικό σου»,
 «να συμφωνούμε στο ίδιο φρόνημα».

Δεν σήμαινε υποτάσσομαι ή αλλάζω άποψη επειδή το λες εσύ.

Με τον καιρό, η λέξη πήρε τη σημερινή σημασία:

«ζητώ συγχώρεση»δηλαδή: 

αναγνωρίζω ότι έσφαλα και ζητώ αποκατάσταση.

Διαφορά από το «προσχωρώ»

Το «προσχωρώ» σημαίνει:

μπαίνω στην πλευρά σου,

υιοθετώ τη θέση σου.

Η «συγγνώμη» δεν είναι αλλαγή στρατοπέδου.
Είναι αναγνώριση ευθύνης.

Πνευματικά

Η συγγνώμη δεν λέει:

«Έχεις δίκιο σε όλα».

Λέει:
«Σ αυτό που έγινε, εγώ έφταιξα».

Η γλώσσα μας ξεχωρίζει 

δύο διαφορετικές κινήσεις της ψυχής:

Συγγνώμη (συν + γνώμη)

Δηλώνει: κοινή κατανόηση,

αποδοχή ευθύνης,αποκατάσταση σχέσης σε επίπεδο νου.

Είναι περισσότερο νοητική και ηθική πράξη.

Συγχώρεση (συν + χώρος)

Δηλώνει:δίνω χώρο μέσα μου,

δεν κρατώ το χρέος,δεν σε απορρίπτω υπαρξιακά.

Είναι περισσότερο 

καρδιακή και υπαρξιακή πράξη.

Γιατί άλλες γλώσσες έχουν μία λέξη;

Στα αγγλικά: 

sorry (εκφράζει λύπη),

forgive (διαγράφω οφειλή).

Δεν υπάρχει όμως τόσο καθαρά η εικόνα του

«κάνω χώρο μέσα μου».

Η ελληνική σκέψη, από την αρχαιότητα μέχρι την πατερική παράδοση, 

βλέπει τον άνθρωπο ως σχέση 

όχι μόνον ως άτομο.

Γι’ αυτό ξεχωρίζει:

την αποκατάσταση της σκέψης (γνώμη), από 

την αποκατάσταση της καρδιάς (χώρος).

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής μιλούσε 

για ενότητα «γνώμης» και «αγάπης» 

 δηλαδή ενότητα νου και καρδιάς.

Με μια εικόνα

Η συγγνώμη ενώνει τα...μυαλά.

Η συγχώρεση ενώνει τις...καρδιές.

Και τα δύο χρειάζονται 

για να θεραπευτεί πλήρως μια σχέση.

ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΟΤΕΡΗ Η ΣΥΓΝΩΜΗ ΑΠ ΤΗ ΣΥΓΧΩΡΗΣΗ;

Συνήθως λέμε ότι η συγχώρεση είναι πιο δύσκολη.

Αλλά σε πολλές περιπτώσεις 

η συγγνώμη είναι δυσκολότερη  και να γιατί:

Η συγγνώμη χτυπά τον εγωισμό

Για να πω «συγγνώμη» 

πρέπει να παραδεχτώ:

έκανα λάθος,πλήγωσα,δεν είμαι αλάνθαστος.

Αυτό τραυματίζει την εικόνα που έχω για τον εαυτό μου.
Ο εγωισμός αντιστέκεται.

Η συγγνώμη εκθέτει

Όταν ζητώ συγγνώμη:

γίνομαι ευάλωτος,

δίνω δύναμη στον άλλον, ρισκάρω να μη με συγχωρήσει.

Χρειάζεται ταπείνωση και θάρρος μαζί.

 Η συγχώρεση μπορεί να γίνει εσωτερικά

Μπορώ να συγχωρήσω χωρίς να το μάθει κανείς.
Είναι εσωτερική εργασία.

Η συγγνώμη όμως πρέπει να ειπωθεί.
Είναι πράξη δημόσια (έστω και μεταξύ δύο).

Πνευματικά

Η συγχώρεση θεραπεύει τον πόνο.

Η συγγνώμη διαλύει την υπερηφάνεια.

Και η υπερηφάνεια είναι βαθύτερη ρίζα.

Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος γράφει ότι 

η ταπείνωση είναι «ανώνυμη χάρις»  δηλαδή φαίνεται κυρίως όταν ο άνθρωπος κατεβάζει τον εαυτό του χωρίς να εξαναγκάζεται.

Με μια απλή φράση

Να συγχωρώ σημαίνει: 

«Δεν σε κρατώ ένοχο».

Να ζητώ συγγνώμη σημαίνει: 

«Δέχομαι ότι... είμαι ένοχος».

Και το δεύτερο πληγώνει άμεσα το “εγώ”.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΛΩΤ

Γνωρίζατε ότι η γυναίκα του Λωτ ,

η Ιουδηθ δεν μετατράπηκε σε στήλη άλατος

μόνο και μόνο επειδή κοίταξε πίσω;

Δύο άγγελοι είχαν προειδοποιήσει

να μην κοιτάξουν πίσω και

να μην σταματήσουν καθόλου

ενώ διέφευγαν από την καταστροφή των Σοδόμων και των Γομόρρων.

Αλλά

Η αρχική εβραϊκή λέξη που χρησιμοποιείται σε αυτό το εδάφιο

είναι πιο κοντά στο «επιστρέφω».

Έτσι, είναι πιθανό ότι

δεν κοίταξε απλώς πίσω,

αλλά ότι προσπάθησε να επιστρέψει.

Τώρα, γιατί αλάτι;

Στο Δευτερονόμιο 29 : 23 περιγράφει πώς τα Σόδομα και τα Γόμορρα έγιναν

μια ερημιά αλατιού και θείου μετά την πύρινη καταστροφή.

Όταν η γυναίκα του Λωτ γύρισε πίσω,

μπορεί να είχε παγιδευτεί σ αυτή τη βροχή φωτιάς, καλυμμένη με αλάτι και θειάφι.

Αυτή δεν ήταν μια θεϊκή τιμωρία που στάλθηκε για να ενσταλάξει φόβο,

ήταν μια φυσική συνέπεια

των δικών της επιλογών.

Αυτή η ιστορία είναι μια ισχυρή υπενθύμιση για το τι συμβαίνει

όταν αγνοούμε σαφείς προειδοποιήσεις.

Μερικές φορές δεν είναι η τιμωρία που σε καταβάλλει,

αλλά οι συνέπειες

Ο ΧΡΙΣΤΟΣ...

Στη Χημεία, μετέτρεψε το νερό σε κρασί..

(Κατά Ιωάννη 2. 1-11)

Στη Βιολογία, γεννήθηκε χωρίς να έχει συλληφθεί στη κοιλία της μητέρας του με τον φυσικό τρόπο..

(Κατά Ματθαίον 1. 18-25)

Στη Φυσική, διέψευσε το νόμο της βαρύτητας, όταν περπάτησε πάνω στα κύματα και όταν ανελήφθη στους ουρανούς..

(Κατά Μάρκον 6. 49-51 )

Στην Οικονομία, απέρριψε τη θεωρία των Μαθηματικών όταν ταΐσε 5.000 άτομα έχοντας μόνο πέντε άρτους και δύο ψάρια και στο τέλος ακόμα περίσσεψαν και δώδεκα κοφίνια γεμάτα..

(Κατά Ματθαίον 14. 17-21)

Στην Ιατρική, θεράπευσε αρρώστους, παράλυτους και τυφλούς χωρίς να τους χορηγήσει κανένα φάρμακο.

(Κατά Ματθαίον 9.19-22 Κατά Ιωάννη 9. 1-15)

Η Ιστορία μίλησε γι Αυτόν

πριν και μετά απο Αυτόν.

Αυτός είναι το Άλφα και το Ωμέγα,

η αρχή και το τέλος.

Αυτός ονομάσθηκε

Θαυμαστός, Σύμβουλος, Άρχοντας Ειρήνης, Βασιλιάς των Βασιλιάδων και Κύριος των Κυρίων.

(Ησαΐας 9. 6)

Καθώς είναι γραμμένο στην Βίβλο ότι

κανένας δεν φτάνει στον Πατέρα τον ουράνιο παρά μονάχα δια μέσω Αυτού.

Αυτός είναι η μόνη οδός

(Κατά Ιωάννη 14.6)

Επομένως.... Ποιός είναι Αυτός

Αυτός είναι ο Κύριος ,

ο Ιησούς Χριστός.

Το πιο ισχυρό πρόσωπο στην Ιστορία του κόσμου :

ο Χριστός.

Δεν είχε δούλους και παρόλα αυτά τον καλούσαν Κύριο.

Δεν είχε κανέναν τίτλο σπουδών και ωστόσο τον αποκαλούσαν Διδάσκαλο.

Δεν είχε φάρμακα αλλά τον καλούσαν Γιατρό ψυχών και σωμάτων.

Δεν είχε στρατό κι όμως οι βασιλιάδες τον φοβόντουσαν.

Δεν νίκησε ποτέ στρατιωτικές μάχες και παρόλα αυτά κατέκτησε τον κόσμο.

Δεν διέπραξε κάποιο έγκλημα κι όμως σταυρώθηκε.

Ετάφη και παρόλα αυτά ζει.

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΧΑΜΑΚΙΩΤΗΣ

 

Η ευωδία των λειψάνων του Καινοφανούς Αγίου Αθανασίου του Χαμακιώτη αναφέρεται στην ορθόδοξη παράδοση 

ως ένα από τα σημεία της αγιότητάς του, όπως συμβαίνει και με άλλους αγίους της Εκκλησίας μας.

Ποιος ήταν ο Άγιος Αθανάσιος ο Χαμακιώτης

Έζησε με ασκητικό φρόνημα, ταπείνωση και βαθιά πίστη, και συνδέεται στενά με την περιοχή των Χαμακιών (η τοπική παράδοση είναι ιδιαίτερα ζωντανή γύρω από το πρόσωπό του). 

Η φήμη του ως αγίου διατηρήθηκε αρχικά προφορικά, μέσα από τη μαρτυρία του λαού.

Η ευωδία των λειψάνων

Σύμφωνα με μαρτυρίες πιστών:

Κατά την εύρεση ή ανακομιδή των λειψάνων του παρατηρήθηκε 

έντονη και ανεξήγητη ευωδία.

Η ευωδία δεν έμοιαζε με φυσικό άρωμα, αλλά είχε τον χαρακτηριστικό «πνευματικό» χαρακτήρα που η Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδει στη χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Το φαινόμενο αυτό θεωρήθηκε επιβεβαίωση της αγίας ζωής του και συνέβαλε στην καθιέρωσή του στη συνείδηση των πιστών ως αγίου.

Τι σημαίνει θεολογικά η ευωδία

Θεολογικά, η ευωδία συμβολίζει την παρουσία της θείας χάριτος, την αγιότητα και την αίσθηση της ουράνιας πραγματικότητας. Αποτελεί ένδειξη της πνευματικής ομορφιάς του Θεού, της Παναγίας και των Αγίων, αναδυόμενη ως «οσμή Χριστού». Συχνά συνδέεται με τη θυσία, την αγάπη και την ταπείνωση, προσφέροντας μια μυστική αίσθηση της παρουσίας του Θεού στον άνθρωπο. 

Στην Ορθόδοξη θεολογία, η ευωδία:

Δεν είναι αυτοσκοπός ούτε «απόδειξη» με κοσμικά κριτήρια.

Θεωρείται σημείο θεώσεως του ανθρώπου, δηλαδή της μετοχής του στη χάρη του Θεού.Συνδέεται με την πίστη ότι το σώμα του αγίου, ως ναός του Αγίου Πνεύματος, αγιάζεται ακόμη και μετά θάνατον.

Σήμερα

Η μνήμη του Αγίου Αθανασίου του Χαμακιώτη τιμάται με ευλάβεια, ιδιαίτερα σε τοπικό επίπεδο, και πολλοί πιστοί αναφέρουν:βοήθεια έπειτα από προσευχή,παρηγοριά,και πνευματική χαρά κατά την προσκύνηση των λειψάνων του.

Να τι αναφέρονται ως μαρτυρίες 

(κυρίως προφορικές και τοπικές) 

ειδικά για την ευωδία που συνδέεται με τον Καινοφανή Άγιο Αθανάσιο τον Χαμακιώτη. Θα είμαι προσεκτικός και ειλικρινής: πρόκειται για εκκλησιαστικές και λαϊκές μαρτυρίες ευλάβειας, όχι για «επίσημα πρακτικά» τύπου δικαστικού φακέλου.

Σύμφωνα με όσα διασώθηκαν από πιστούς της περιοχής:

Κατά την εύρεση ή μετακίνηση των λειψάνων του Αγίου έγινε αισθητή έντονη, γλυκιά ευωδία.

Η ευωδία δεν προερχόταν από μύρο, θυμίαμα ή άλλο φυσικό άρωμα.

Παρόντες ανέφεραν ότι η οσμή ήταν διάχυτη στον χώρο, όχι τοπική (μόνο στο λείψανο).

Αυτή είναι η κλασική μορφή μαρτυρίας που συναντάμε και σε άλλους καινοφανείς αγίους.

Πιστοί που προσκύνησαν τα λείψανα αναφέρουν:

Αιφνίδια αίσθηση ευωδίας την ώρα της προσευχής.

Σε κάποιες περιπτώσεις, η ευωδία εμφανιζόταν και εξαφανιζόταν ξαφνικά, χωρίς αλλαγή στον χώρο.

Άλλοι μιλούν για διαφορετική ένταση της ευωδίας από φορά σε φορά.

Στην εκκλησιαστική εμπειρία αυτό θεωρείται χαρακτηριστικό της ενεργείας της Χάριτος, όχι μόνιμο φαινόμενο.

Υπάρχουν αναφορές (κυρίως προφορικές) ότι:Κληρικοί που συμμετείχαν σε ακολουθίες προς τιμήν του Αγίου μίλησαν για «ευωδία άρρητη», όρο που χρησιμοποιείται συχνά στην πατερική γλώσσα.Η ευωδία δεν ταυτιζόταν με συγκεκριμένο άρωμα, αλλά περιγραφόταν ως «ουράνια», «γλυκεία», «παρηγορητική».

Αρκετές μαρτυρίες δεν στέκονται μόνο στην οσμή, αλλά στο αποτέλεσμα:

Κατάνυξη Δάκρυ Εσωτερική ειρήνη  Αίσθηση παρηγοριάς

Στην Ορθόδοξη παράδοση αυτό θεωρείται σημαντικότερο από το ίδιο το αισθητό φαινόμενο.

Η Εκκλησία:

Δεν στηρίζει την αγιότητα αποκλειστικά στην ευωδία

Αντιμετωπίζει τέτοιες μαρτυρίες με διάκριση

Δίνει βάρος στη 

ζωή, την άσκηση και την πίστη του Αγίου

Γι’ αυτό και οι μαρτυρίες για την ευωδία του Αγίου Αθανασίου του Χαμακιώτη λειτουργούν συμπληρωματικά, όχι αποδεικτικά.