ΥΠΕΡΔΙΑΓΝΩΣΗ..

 

Ο όρος υπερδιάγνωση (overdiagnosis)

αναφέρεται στη διάγνωση μιας «ασθένειας» ή μιας κατάστασης η οποία, αν παρέμενε απαρατήρητη, δεν θα προκαλούσε ποτέ συμπτώματα ή προβλήματα 

στην υγεία του ατόμου κατά τη διάρκεια της ζωής του. [1]

Στο γνωστό ελληνικό ιστολόγιο 

Kosmaser's Weblog, 

το θέμα αυτό θίγεται συχνά με έντονα 

κριτική διάθεση απέναντι 

στην «ιατρικοποίηση» της καθημερινότητας. 

Η προσέγγιση του Kosmaser εστιάζει 

στις εξής βασικές πτυχές: [1]

Η «ασθένεια» του υγιούς: Η κριτική επικεντρώνεται στο πώς οι σύγχρονες, εξαιρετικά ευαίσθητες εξετάσεις και τα check-up εντοπίζουν μικρές, ασυμπτωματικές αλλοιώσεις (π.χ. στον προστάτη ή τον θυρεοειδή), μετατρέποντας υγιείς ανθρώπους σε «ασθενείς». [1, 2]
Υπερθεραπεία: Η υπερδιάγνωση οδηγεί αναπόφευκτα σε άσκοπες ιατρικές παρεμβάσεις, φάρμακα ή χειρουργεία, τα οποία έχουν πραγματικές παρενέργειες και επιβαρύνουν τον οργανισμό χωρίς ουσιαστικό όφελος. [1, 2]
Η φιλοσοφία του «μη προκαλείν άγχος»: Σύμφωνα με τη θεματολογία του blog, το υπερβολικό άγχος και η συνεχής ενασχόληση με πιθανές ασθένειες («στο γιατρό σε πηγαίνουν, δεν πας μόνος σου») βλάπτουν τελικά την υγεία περισσότερο από την ίδια την πιθανή πάθηση. [1, 2]

Σύνοψη της ιατρικής πραγματικότητας:
Η υπερδιάγνωση αποτελεί αναγνωρισμένο ζήτημα στη σύγχρονη βιοϊατρική. 

Παρόλο που οι προληπτικές εξετάσεις σώζουν ζωές, η επιστημονική κοινότητα προσπαθεί πλέον να επαναπροσδιορίσει τα όρια (π.χ. στις εξετάσεις PSA για τον προστάτη ή στις μαστογραφίες), ώστε να αποφεύγονται οι άσκοπες θεραπείες σε αλλοιώσεις που δεν θα εξελίσσονταν ποτέ σε απειλητικές για τη ζωή.

Λανθασμένη ετικέτα: 

Δεν πρόκειται για λάθος εξέταση, αλλά για σωστή ανίχνευση μιας ανωμαλίας που δεν θα εξελισσόταν ποτέ σε σοβαρή νόσο.

Φυσιολογικές διακυμάνσεις: Απλές, καθημερινές συμπεριφορές ή μικρές αποκλίσεις στην υγεία βαφτίζονται ως "ασθένεια".
Παράδειγμα: Στην ψυχική υγεία, έντονη κινητικότητα στα παιδιά συχνά οδηγεί σε υπερδιάγνωση της ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας). [1]

Γιατί συμβαίνει

Καλύτερα μηχανήματα: Τα σύγχρονα διαγνωστικά εργαλεία εντοπίζουν και τα πιο μικρά, αβλαβή ευρήματα.
Επέκταση ορίων: Τα ιατρικά κριτήρια για το τι θεωρείται "άρρωστο" γίνονται ολοένα και πιο αυστηρά.
Φόβος και πίεση: Ο φόβος των γιατρών για μηνύσεις και η επιθυμία των ασθενών για διαρκείς ελέγχους αυξάνουν τα περιστατικά. [1]

Ποιες είναι οι συνέπειες

Άγχος: Ο ασθενής ζει με τον φόβο μιας ανύπαρκτης ή ακίνδυνης αρρώστιας.
Περιττές θεραπείες: Γίνονται επεμβάσεις ή λαμβάνονται φάρμακα με παρενέργειες χωρίς πραγματικό λόγο.
Κόστος: Επιβαρύνονται τα συστήματα υγείας και οι ίδιοι οι πολίτες 

Η υπερδιάγνωση συμβαίνει όταν μια ιατρική εξέταση ή ένας προληπτικός έλεγχος εντοπίζει μια κατάσταση που δεν θα προκαλούσε ποτέ πρόβλημα στη διάρκεια της ζωής του ατόμου. 

Με άλλα λόγια, πρόκειται για τον εντοπισμό ενός «προβλήματος» που δεν χρειαζόταν να βρεθεί, επειδή δεν θα προκαλούσε συμπτώματα, ασθένεια ή θάνατο.

Γιατί οδηγούμαστε σε υπερδιάγνωση;

Η υπερδιάγνωση είναι αποτέλεσμα μιας σειράς παραγό­ντων που επηρεάζουν 

το πώς βλέπουμε την υγεία μας.

Σήμερα, ο προληπτικός έλεγχος έχει επεκταθεί ση­μαντικά. 

Οι απεικονιστικές εξετάσεις, όπως οι μαστο­γραφίες, οι εξετάσεις PSA για τον προστάτη ή οι αξο­νικές τομογραφίες, χρησιμοποιούνται πολύ συχνά

Οι εξετάσεις αυτές έχουν τη δυνατότητα να ανιχνεύσουν ακόμα και μικρές, αργά αναπτυσσόμενες βλάβες που, σε πολλές περιπτώσεις, δεν θα προκαλούσαν ποτέ πρόβλημα στη ζωή κάποιου. 

Έτσι, ενώ ξεκινούν με καλή πρόθεση, καταλήγουν πολλές φορές να μας οδηγούν σε θεραπείες που ίσως δεν χρειαζόμασταν.

Η τεχνολογική πρόοδος παίζει καθοριστικό ρόλο. 

Οι σύγχρονες διαγνωστικές μέθοδοι μπορούν να εντο­πίζουν αλλοιώσεις εξαιρετικά μικρού μεγέθους ή βι­ολογικά αδιάφορες, δηλαδή αλλαγές που δεν έχουν καμία πρακτική σημασία για την υγεία μας

Το ερώτημα είναι αν όλα όσα μπορούμε να δούμε πρέπει και να τα αντιμετωπίζουμε.

Ένας άλλος λόγος είναι η συνεχής διεύρυνση των ορισμών για το τι θεωρείται «ασθένεια». 

Για παράδειγ­μα, 

τα τελευταία χρόνια έχουν μειωθεί τα όρια για την υπέρταση, τη χοληστερίνη και τον διαβή­τη. 

Αυτό σημαίνει ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι κατατάσσονται στην κατηγορία των «ασθενών», ακόμη και όταν η κατάστασή τους δεν απαιτεί παρέμβαση.

Συχνά, φυσιολογικές καταστάσεις της ζωής  όπως 

η γήρανση, οι εναλλαγές διάθεσης ή μικρές αποκλίσεις από τον μέσο όρο 

 αντιμετωπίζονται ως παθολογικές. 

Η τάση αυτή, γνωστή ως ιατρικοποίηση, μας κάνει να θεωρούμε ότι χρειάζεται «θεραπεία» για κάτι που στην πραγματικότητα είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.

Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε και τα οικονομικά ή κοινωνικά κίνητρα. 

Ο φόβος των γιατρών για νομικές συνέπειες, οδηγεί μερικές φορές σε περισσότερες εξετάσεις απ’ όσες πραγματικά χρειάζονται. 

Αυτή η «αμυντική ιατρική» 

μπορεί να προστατεύει τους επαγ­γελματίες υγείας, αλλά όχι πάντα τον ασθενή.

Οι πι­έσεις από φαρμακευτικές και βιοτεχνολογικές εται­ρείες, αλλά και 

η απευθείας διάθεση διαγνωστικών δοκιμασιών για χρήση από τον καταναλωτή, δημιουργεί τεράστια σύγχυση.

Τέλος, ένα βασικό πρόβλημα είναι 

η έλλειψη σωστής ενημέρωσης. 

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι 

«περισ­σότερες εξετάσεις σημαίνουν καλύτερη υγεία». Όμως, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: 

η υπερβολή στις εξετάσεις μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, περιττές θε­ραπείες 

και παρενέργειες.

Η κατανόηση αυτών των παραγόντων είναι το πρώτο βήμα για να αποφασίζουμε με περισσότερη σύνεση πότε πραγματικά χρειάζεται μια εξέταση και πότε όχι.

Γιατί είναι πρόβλημα;

Αχρείαστες θεραπείες: 

Όταν γίνει διάγνωση 

– ακόμη και αν είναι χαμηλού κινδύνου – 

οι ασθενείς συχνά υποβάλλονται σε χειρουργείο, ακτινοθεραπεία ή φαρμακευτική αγωγή, παρεμβάσεις που έχουν πα­ρενέργειες.

Άγχος και πίεση: 

Το να γνωρίζει κανείς ότι «έχει» κάτι μπορεί να προκαλέσει ψυχολογική αναστάτω­ση, ακόμη κι αν δεν πρόκειται ποτέ να προκαλέσει πρόβλημα.

Κόστος και επιβάρυνση του συστήματος υγείας: 

Η υπερδιάγνωση οδηγεί σε περισσότερες εξετάσεις, επανελέγχους και θεραπείες, αποσπώντας πόρους από όσους τους έχουν πραγματικά ανάγκη.

Πώς μπορούμε να μειώσουμε την υπερδιάγνωση;

Πρώτα απ’ όλα χρειάζεται ενημέρωση 

και στους για­τρούς και στο κοινό. 

Οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να εκπαιδεύονται για να αναγνωρίζουν τον κίνδυνο υπερ­διάγνωσης και τις συνέπειές της, 

ενώ το κοινό πρέπει να γνωρίζει ότι περισσότερες εξετάσεις δεν σημαίνουν πάντα περισσότερη υγεία.

Οι εξετάσεις πρέπει να γίνονται όταν υπάρχει πραγ­ματικός λόγος και όταν τα πιθανά οφέλη υπερβαίνουν τους κινδύνους. 

Ο προληπτικός έλεγχος πρέπει να είναι στοχευμένος, ιδιαίτερα σε άτομα υψηλού κινδύνου, και όχι μαζικός χωρίς αποδεδειγμένα οφέλη. Κάθε περίπτω­ση χρειάζεται εξατομικευμένη εκτίμηση του πραγματι­κού κινδύνου.

Παράλληλα, η ιατρική κοινότητα οφείλει να επανεξε­τάζει τα όρια του 

τι θεωρείται «νόσος». 

Οι ολοένα και πιο ευαίσθητες εξετάσεις εντοπίζουν μικρές ανωμαλίες που συχνά δεν έχουν κλινική σημασία. 

Το σημαντικό είναι να ξεχωρίζουμε πότε ένα εύρημα αξίζει πραγματικής προσοχής και πότε όχι.

Τέλος, πρέπει να αλλάξουν τα κίνητρα μέσα στο σύ­στημα υγείας: από την έμφαση στον όγκο των εξετάσε­ων και τον φόβο των δικαστικών ευθυνών, να περάσουμε στη φροντίδα που δίνει αξία – δηλαδή, που πραγματικά βελτιώνει τη ζωή των ασθενών.

Κεντρικό ρόλο παίζει ο ίδιος ο ασθενής: 

η ανοιχτή επι­κοινωνία και η συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων είναι απαραίτητα στοιχεία. Οι ασθενείς πρέπει να ενημερώ­νονται με ειλικρίνεια για τα οφέλη, αλλά και τους κινδύ­νους μιας εξέτασης ή θεραπείας, ώστε να αποφασίζουν συνειδητά.

Με τέτοιες πρακτικές, η υγεία μπορεί να γίνει πιο ου­σιαστική

Λιγότερες περιττές διαγνώσεις και παρεμβά­σεις, περισσότερη ποιότητα ζωής.