Οἱ θρῆσκοι εἶναι τὸ πιὸ ἐπικίνδυνο εἶδος
μέσα στὴν ἐκκλησία. Εἶναι ἐπικίνδυνοι.
Οἱ θρῆσκοι εἶναι τὸ πιὸ ἐπικίνδυνο εἶδος
μέσα στὴν ἐκκλησία. Εἶναι ἐπικίνδυνοι.
Ο συνδυασμός
λογικής και ενδιάθετης πίστης
είναι ένα βαθύ
φιλοσοφικό και θεολογικό ζήτημα που απασχόλησε από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
Η λογική είναι η ικανότητα του ανθρώπου
να σκέφτεται με συνέπεια,
να αναλύει δεδομένα και
να καταλήγει σε συμπεράσματα
μέσω επιχειρημάτων.
Βασίζεται σε αποδείξεις, αιτιότητα
και έλεγχο της αλήθειας.
Η ενδιάθετος πίστη αναφέρεται σε
μια εσωτερική, πεποίθηση που δεν στηρίζεται
σε εξωτερικές αποδείξεις, αλλά
σε βίωμα, ή πνευματική εμπειρία.
Είναι «έμφυτη» ή εσωτερικά καλλιεργημένη.
Πολλοί υποστηρίζουν ότι η λογική και
η πίστη αλληλοσυμπληρώνονται:
Η λογική βοηθά να αποφεύγεται
ο φανατισμός.
Η πίστη δίνει νόημα εκεί όπου η λογική
φτάνει στα όριά της.
Άλλοι θεωρούν ότι:
Η λογική απαιτεί αποδείξεις.
Η πίστη συχνά αποδέχεται κάτι
χωρίς αποδείξεις.
Υπάρχουν τρεις βασικές στάσεις:
Προτεραιότητα της λογικής (ορθολογισμός)
Προτεραιότητα της πίστης
( θρησκευτικός μυστικισμός)
Ισορροπία των δύο
Η λογική και η ενδιάθετος πίστη εκφράζουν δύο διαφορετικούς τρόπους κατανόησης της πραγματικότητας:
Η πρώτη είναι αναλυτική και αποδεικτική.
Η δεύτερη είναι βιωματική και εσωτερική.
Δεν είναι απαραίτητα αντίπαλες
συχνά λειτουργούν μαζί για να δώσουν
στον άνθρωπο τόσο γνώση όσο και νόημα.
Δεν είναι απλώς αποδοχή δογμάτων, αλλά:
εσωτερική βεβαιότητα προσωπική σχέση με τον Θεό εμπειρία της θείας χάριτος
Διακρίνεται από την «εξωτερική» ή διανοητική πίστη, που περιορίζεται στη γνώση.
Για τους Ορθόδοξους θεολόγους,
η ενδιάθετος πίστη δεν είναι απλώς
«να πιστεύεις κάτι»,
αλλά να ζεις την αλήθεια.
Η λογική έχει ρόλο, αλλά δεν αρκεί από
μόνη της· η αληθινή γνώση του Θεού
έρχεται μέσω της εσωτερικής εμπειρίας
και της χάριτος.
Ο Ρωμανίδης απέρριψε την αντίληψη ότι η πίστη είναι απλώς:αποδοχή δογμάτων ή διανοητική συγκατάθεση.
Αντίθετα, υποστήριξε ότι η πίστη είναι εσωτερική εμπειρία του Θεού,
δηλαδή καθαρά ενδιάθετη.
Σύμφωνα με τον Ρωμανίδη:
Η αληθινή πίστη είναι
καρπός της εμπειρίας της θείας χάριτος.
Συνδέεται με τη θεραπεία του ανθρώπου
(κάθαρση – φωτισμός – θέωση).
Δεν είναι φιλοσοφικό σύστημα
ούτε ηθικός κώδικας.
Δηλαδή, η ενδιάθετος πίστη είναι αποτέλεσμα πνευματικής κατάστασης,
όχι απλής σκέψης.
Ο Ρωμανίδης τόνισε:
Η λογική δεν αρκεί για να γνωρίσει τον Θεό.
Η καρδιά
(στην πατερική έννοια, ως πνευματικό κέντρο)
είναι το όργανο της αληθινής γνώσης.
Άρα η ενδιάθετος πίστη είναι
γνώση της καρδιάς, όχι της διάνοιας.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία του:
Η Εκκλησια οχι η θρησκεία
(στην αυθεντική της μορφή)
είναι θεραπεία της ψυχής.
Η πίστη δεν είναι θεωρία αλλά
πορεία ίασης από τα πάθη.
Η ενδιάθετος πίστη:
γεννιέται μέσα απ την κάθαρση
ωριμάζει στον φωτισμό
ολοκληρώνεται στη θέωση
Ο Ρωμανίδης άσκησε έντονη κριτική
στη δυτική θεολογία:
Την κατηγόρησε ότι «διανοητικοποίησε»
την πίστη.
Υποστήριξε ότι έχασε τον εμπειρικό της
χαρακτήρα.
Για τον ίδιο, η Ορθοδοξία διατηρεί
την ενδιάθετη, βιωματική πίστη
των Πατέρων.
Ο Ιωάννης Ρωμανίδης
επανέφερε δυναμικά την πατερική θέση ότι:
Η πίστη δεν είναι απλώς να πιστεύεις κάτι, αλλά να βιώνεις τον Θεό μέσα σου.
Έτσι, η ενδιάθετος πίστη γίνεται:τρόπος ύπαρξης εμπειρία ζωής και πορεία μεταμόρφωσης
Ο Ιωάννης Ρωμανίδης δεν έγραφε με «φιλοσοφικό» ύφος, αλλά με έντονα
πατερικό και εμπειρικό λόγο.
Ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα που συνδέεται με την έννοια της ενδιάθετης πίστης είναι το εξής:
«Η Ορθόδοξη πίστη δεν είναι ιδεολογία ούτε θρησκεία με τη συνηθισμένη έννοια, αλλά θεραπευτική αγωγή της ψυχής του ανθρώπου.»
Σε αυτό το σύντομο αλλά ουσιαστικό απόσπασμα φαίνεται ότι:
Η πίστη δεν είναι απλώς αποδοχή ιδεών
Είναι εσωτερική μεταμόρφωση του ανθρώπου.
Άρα συνδέεται άμεσα με την ενδιάθετη πίστη, δηλαδή τη βιωματική εμπειρία.
Παρότι δεν είναι πάντα αυτούσια φράση, συνοψίζει τη σκέψη του:
Η γνώση του Θεού δεν είναι αποτέλεσμα διανοητικής επεξεργασίας, αλλά καρπός της καθάρσεως και του φωτισμού της καρδιάς.
η αληθινή πίστη είναι
εμπειρία και θεραπεία, όχι θεωρία.
Αυτό είναι και το πιο ισχυρό θεμέλιο της έννοιας της ενδιάθετης πίστης στην σύγχρονη Ορθόδοξη θεολογία.
Ας δούμε ένα πιο εκτενές και χαρακτηριστικό απόσπασμα από το έργο του Ιωάννη Ρωμανίδης, κυρίως από τη διδασκαλία του που αποτυπώνεται στην
«Πατερική Θεολογία»:
Η θεολογία δεν είναι φιλοσοφία ούτε μεταφυσική.
Είναι καρπός της εμπειρίας της θεώσεως.
Όποιος δεν έχει φθάσει στον φωτισμό και την θέωση, δεν γνωρίζει τον Θεόν, αλλά απλώς ομιλεί περί Θεού.
Το απόσπασμα δείχνει ότι για τον Ρωμανίδη:
η πίστη είναι εσωτερική κατάσταση
δεν είναι αποτέλεσμα επιχειρημάτων
είναι καρπός πνευματικής θεραπείας
Δηλαδή, η ενδιάθετος πίστη είναι:
εμπειρία φως μέσα στον άνθρωπο
σχέση με τον Θεό
Άλλο να μιλάς για τον Θεό και
άλλο να Τον γνωρίζεις.
Και αυτή η γνώση είναι πάντοτε
ενδιάθετη, βιωματική και μεταμορφωτική.
Ας δούμε ένα δεύτερο, πιο «πρακτικό» απόσπασμα από τη διδασκαλία του Ιωάννη Ρωμανίδη, που σχετίζεται με την καρδιά, τον νου και την προσευχή:
Ο νους του ανθρώπου, όταν καθαρθεί, κατέρχεται εις την καρδίαν και εκεί προσεύχεται αδιαλείπτως.
Αυτή είναι η φυσική κατάστασις του ανθρώπου.
Εδώ φαίνεται καθαρά η ενδιάθετος πίστη:
δεν είναι στο μυαλό αλλά «μέσα» στον άνθρωπο
Σύμφωνα με τον Ρωμανίδη:
η πίστη δεν είναι «πείθομαι ότι υπάρχει ο Θεός»αλλά:
καθαρίζω την καρδιά συγκεντρώνω τον νου ζω την παρουσία του Θεού
Δηλαδή η πίστη γίνεται βίωμα μέσα μου.
Με βάση αυτή τη διδασκαλία:
Νεανίας και νομοδιδάσκαλος,
ρ ω τ ο ύ ν τι να κάνουν για να κληρονομήσουν την αιώνια ζωή.
Η αιώνια ζωή δεν μπορεί να λογαριαστεί ως καρπός μόνο προσωπικού μόχθου και αγώνα, ή κάποιων κανόνων που αν τους ακολουθήσει κανείς θα την κερδίσει.
Χωρίς τη χ ά ρ η του Θεού,
η μετοχή στην αιώνια ζωή δεν είναι εφικτή.
Η αιώνια ζωή είναι μ έ θ ε ξ η,
και συνδέεται άρρηκτα με την αγάπη.
Η αγάπη έχει χαρακτήρα απόλυτο.
Τα όρια του πλησίον είναι απεριόριστα
και κ ά θ ε άνθρωπο είναι ο πλησίον.
Δεν υπάρχουν φραγμοί και διαχωριστικά τείχη.
Αν ο χτυπημένος ήταν κάποιος που ανήκε στην τάξη των ιερέων και των λευιτών, ο ιερέας και ο λευίτης θα έσπευδαν σε βοήθειά του βλέποντας
έναν όμοιό τους να υποφέρει.
Ο Σαμαρείτης, τη στιγμή που χωρίς δεύτερη σκέψη σπεύδει να βοηθήσει τον πληγωμένο,
δ ε ν έ χ ε ι καν ¨εαυτό¨.
Ο Σαμαρείτης είναι ένας αιρετικός,ένας ξένος σ εκείνα τα μέρη, ένα απεχθές υποκείμενο για τους Ιουδαίους.
Παραδίδει τον κακοπαθημένο στα χέρια του πανδοχέα και αναχωρεί.
Π ο ρ ε ύ ο υ και συ ποίει ομοίως,
λέει ο Ιησούς κλείνοντας την παραβολή.
Με άλλα λόγια,
Μ ι μ ή σ ο υ αυτόν
που πορεύεται ως άνθρωπος της αγάπης.
