ΚΑΘΑΡΣΗ ...ΦΩΤΙΣΜΟΣ..ΘΕΩΣΗ..

 

Στην Ορθόδοξη θεολογία 

κατά τον π. Ιωάννη Ρωμανίδη

Η Κάθαρση, Ο Φωτισμός, και 

Η Θέωση 

δεν είναι αφηρημένες

 “πνευματικές βαθμίδες”, 

αλλά 

στάδια θεραπείας του ανθρώπου, 

δηλαδή της θεραπείας του νοός.

Αποτελούν τον πυρήνα της πατερικής παράδοσης.

Ο Ρωμανίδης επιμένει ότι η Ορθοδοξία είναι 

θεραπευτική επιστήμη, 

όχι φιλοσοφικό ή ηθικιστικό σύστημα.

Κάθαρση της καρδίας

Είναι η απελευθέρωση  από:

την ηδονη και την οδυνη.. 

 

Πώς επιτυγχάνεται

μετάνοια ασκητική ζωή υπακοή νηστεία εξομολόγηση προσευχή 

Κατά τον π. Ρωμανίδη:
Η κάθαρση δεν είναι ηθική βελτίωση, αλλά 

ιατρική θεραπεία του νοός.

Φωτισμός 

Ο φωτισμός είναι η κατάσταση κατά την οποία 

ο ανθρωπος παυει να εχει αγνοια του Θεου.

Ο νους  έχει αδιάλειπτη νοερά προσευχή η Χάρη του Αγίου Πνεύματος ενεργεί συνεχώς

Εδώ ο νους:

δεν περιπλανάται δεν φαντάζεται δεν συγχέεται με τη διάνοια

Η προσευχή γίνεται αυτενέργητη 

(«αδιάλειπτη ευχή»).

Αποτέλεσμα

πνευματική διάκριση ορθή θεολογία αληθινή γνώση του Θεού 

(όχι διανοητική)

Κατά Ρωμανίδη:
Μόνον όποιος βρίσκεται σε φωτισμό μπορεί να θεολογεί ορθόδοξα.

Η θεολογία δεν είναι ακαδημαϊκή γνώση, 

αλλά καρπός φωτισμού.

 Θεωση (θέα του ακτίστου φωτός)

Η θέωση είναι :

η άμεση εμπειρία του Θεού η θέα του Ακτιστου φωτός 

Ο άνθρωπος:

δεν μετέχει στην ουσία του Θεού  αλλά στις άκτιστες ενέργειές Του

(θεμελιώδης πατερική διάκριση)

Χαρακτηριστικά

είναι δωρεά του Θεού, όχι ανθρώπινο κατόρθωμα μπορεί να είναι προσωρινή ή μόνιμη είναι κοινή εμπειρία των Προφητών, Αποστόλων και Αγίων

Κατά τον π.Ρωμανίδη:
Η θέωση είναι ο σκοπός της Εκκλησίας.
Χωρίς αυτήν, ο Χριστιανισμός αλλοιώνεται σε φιλοσοφία ή ηθικολογία.

Η Ορθοδοξία δεν είναι θρησκεία, 

αλλά θεραπεία που οδηγεί στη θέα του Θεού.

Ο π. Ρωμανίδης ξεκινά από κάτι ριζοσπαστικό:

Το πρόβλημα του ανθρώπου δεν είναι η ενοχή, αλλά η ασθένεια.

Η πτώση είναι : 

σκοτασμός του νοός 

αιχμαλωσία της καρδίας ,

απώλεια της αδιάλειπτης κοινωνίας με τον Θεό

Άρα:
Η σωτηρία = θεραπεία
Η Εκκλησία = πνευματικό νοσοκομείο
Οι Πατέρες, Ιερεις  = ιατροί

Από εδώ προκύπτουν τα τρία στάδια.

Τι είναι ο νους.

Νους  -Διάνοια: 

λογική, σκέψη, ανάλυση, φιλοσοφία

Νους: πνευματικό “όργανο” κοινωνίας με τον Θεό

Ο Νους : έχει φυσική έδρα την καρδιά 

όταν αποκοπεί απ αυτήν, 

γίνεται δούλος των παθών

Η πτώση = ο νους εγκαταλείπει την καρδιά διαχέεται στη φαντασία και στους λογισμούς
ο άνθρωπος ζει “εγκεφαλικά”, όχι καρδιακά

Στην Κάθαρση θεραπεύεται:

η Ηδονη και επακολουθουσα αυτην Οδυνη...

«Χωρίς την  κάθαρση, ο άνθρωπος απλώς φαντάζεται τον Θεό.»

Η φαντασία είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της πνευματικής ζωής.

Άγιος Μάξιμος Ομολογητής: 

διάκριση φυσικών και παρά φύσιν ενεργειών 

Άγιος Ισαάκ ο Σύρος: 

ησυχία = θεραπεία της καρδιάς

Ευάγριος Ποντικός: 

νους καθαρός = προϋπόθεση θεολογίας

 

Τι είναι ο Φωτισμός

Ο φωτισμός δεν είναι όραμα ούτε συναίσθημα.

Είναι: η αδιάλειπτη ενέργεια του νοός μέσα στην καρδιά

η συνεχής παρουσία της Χάριτος

Ο άνθρωπος: 

Παυει να εχει αγνοια του Θεου, εργάζεται μιλά σκέπτεται και ταυτόχρονα προσεύχεται εσωτερικά, χωρίς προσπάθεια.

Κατά τον Ρωμανίδη:

οι Πατέρες δεν φιλοσοφούν  περιγράφουν την  εμπειρία του φωτισμένου νοός

Γι’ αυτό:

Ο δογματικός λόγος της Εκκλησίας δεν είναι θεωρία

Είναι “ιατρική διάγνωση” της πνευματικής ζωής

Όποιος δεν βρίσκεται τουλάχιστον σε φωτισμό:

δεν θεολογεί πατερικά

Η προσευχή εδώ ειναι 

«Νηπτική, άνευ εικόνων, καρδιακή»

Η θέωση:

Η θέωση είναι:

η θέα της ακτίστου δόξης

όπως στους Προφήτες

όπως στους Αποστόλους

όπως στη Μεταμόρφωση

Ο άνθρωπος:

μετέχει πραγματικά της δοξης του Θεου.

Ο Θεός γνωρίζεται εμπειρικά, όχι διανοητικά

Ο Ρωμανίδης πατά απολύτως στον: 

Άγιο Γρηγόριο Παλαμά

Διάκριση:

Ουσία Θεού  αμέθεκτη

Ενέργειες Θεού μεθεκτές

Χωρίς αυτή τη διάκριση:
 είτε φτάνεις στον αγνωστικισμό
 είτε στον πανθεϊσμό

Ο Ρωμανίδης θεωρεί ότι:

η αλλοίωση της θεολογίας ξεκινησε όταν χάθηκε η εμπειρία της θέωσης.

Κατά τον Ιωάννη Ρωμανίδη:

Κάθαρση = επανεκκίνηση του ανθρώπου

Φωτισμός = φυσιολογική λειτουργία του νοός

Θέωση = σκοπός της υπάρξεως 

Η Εκκλησία υπάρχει για να γεννά Αγίους, 

όχι απλώς “καλούς ανθρώπους”

Ιωάννης Ρωμανίδης

Θεραπευτικό – Ησυχαστικό – Εμπειρικό παράδειγμα

Ιωάννης Ζηζιούλας

Οντολογικό – Ευχαριστιακό – Προσωποκεντρικό παράδειγμα

Και οι δύο δηλώνουν πατερικοί, 

αλλά ξεκινούν από διαφορετικό σημείο και καταλήγουν σε διαφορετικές προτεραιότητες.

 

Ρωμανιδης 

Το βασικό πρόβλημα του ανθρώπου: 

ασθένεια του νοός

Η πτώση: 

σκοτισμός – απορρύθμιση του νοός

Η σωτηρία: 

Καθαρση φωτισμός  θέωση

Το κέντρο είναι η καρδιά και ο νους

Ζηζιουλας

Το βασικό πρόβλημα του ανθρώπου: 

θνητότητα - ατομικότητα

Η πτώση: 

βιολογική ύπαρξη χωρίς κοινωνία

Η σωτηρία: 

υπέρβαση της φύσεως μέσω της σχέσης

Το κέντρο είναι το πρόσωπο και η κοινωνία

Γνωση του Θεου

Ρωμανιδης

Ο Θεός γνωρίζεται εμπειρικά

Προϋπόθεση: 

κάθαρση του νοός

Χωρίς θέωση  καμία αληθινή θεολογία

«Οι Πατέρες δεν φιλοσοφούν, περιγράφουν την εμπειρία τους»

Ζηζιουλας

Η γνώση του Θεού προκύπτει μέσα από τη σχέση και την εκκλησιαστική κοινωνία

Έμφαση στη ευχαριστιακή σύναξη   Λιγότερη έμφαση στη νηπτική μέθοδο

Ο Ρωμανίδης θα έλεγε ότι εδώ υπάρχει κίνδυνος διανοητικοποίησης.

ΠΡΟΣΩΠΟ – ΥΠΟΣΤΑΣΗ

ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ (κεντρικό θέμα)

Το πρόσωπο υπερβαίνει τη φύση

Το πρόσωπο υπάρχει μόνο εν κοινωνία

Το είναι πηγάζει από τη σχέση (Πατήρ  Τριάδα)

Μεγάλη επιρροή στη σύγχρονη θεολογία

ΡΩΜΑΝΙΔΗΣ (κριτική στάση)

Το πρόσωπο δεν σώζεται χωρίς θεραπεία

Η έμφαση στο “πρόσωπο” χωρίς κάθαρση:

κινδυνεύει να γίνει φιλοσοφία

αποκομμένη από την ησυχαστική πράξη

Για τον Ρωμανίδη, το πρόσωπο θεραπεύεται, 

δεν ορίζεται αφηρημένα.

ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΡΩΜΑΝΙΔΗΣ

Η Εκκλησία = θεραπευτικό σώμα  

Κριτήριο εκκλησιαστικότητας:

ύπαρξη αγίων συνεχής εμπειρία φωτισμού/θέωσης

ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ

Η Εκκλησία = ευχαριστιακή σύναξη 

Κέντρο: 

ο επίσκοπος

Η ευχαριστία συγκροτεί την Εκκλησία

 Ο Ρωμανίδης φοβάται ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε θεσμικισμό χωρίς θεραπεία.

ΘΕΩΣΗ

ΡΩΜΑΝΙΔΗΣ 

Θέωση = θέα ακτίστου φωτός   

Συγκεκριμένη εμπειρία Παλαμική συνέχεια

ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ

Θέωση = πληρότητα σχέσης  κοινωνίας  

Λιγότερη αναφορά στη θέα του φωτός

Περισσότερη έμφαση στην υπέρβαση της φύσεως

Κριτική: 

ο Ρωμανίδης θεωρεί ότι η θέωση κινδυνεύει να γίνει μεταφορά.

ΡΩΜΑΝΙΔΗΣ

Ριζική κριτική στον Αυγουστίνο

Θεωρεί τη δυτική θεολογία: νομικιστική φιλοσοφικήαποκομμένη από θέωση

ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ

Πιο διαλεκτική προσέγγιση

Χρήση δυτικών φιλοσοφικών εργαλείων 

( υπαρξισμός)

Διάλογος με σύγχρονη σκέψη

 Εδώ ο Ρωμανίδης βλέπει κίνδυνο εκκοσμίκευσης.

Πολλοί θεολόγοι λένε:

ο Ρωμανίδης διασώζει την πατερική μέθοδο

ο Ζηζιούλας μιλά τη γλώσσα του σύγχρονου κόσμου

Όμως κατά τον Ρωμανιδη:

Χωρίς κάθαρση–φωτισμό–θέωση, η“προσωπολογία” κινδυνεύει να μείνει θεωρητική, κατα βασιν δε αιρετικη.